Câu này đã được lưu giữ trong nhân dân ta từ xưa, mang đậm đà hương vị ngày Tết. Từ đó chứng tỏ bánh chưng không thể thiếu trong Tết Nguyên đán.

Nước ta vốn có nền văn hóa y học cổ truyền từ xa xưa, nền văn hóa này đã trưởng thành suốt bốn ngàn năm văn hiến. Để chứng minh hiện thực ấy chúng ta hãy ôn lại những chặng đường lịch sử dựng nước của các Vua Hùng.

Nước ta bấy giờ có tên là Văn Lang sau đổi tên là Lĩnh Nam, kinh đô nhà vua ở Phong Châu thuộc tỉnh Phú Thọ ngày nay. Các vua Hùng đều là những bậc anh quân hiền thiện, hướng dẫn nhân dân ta chăm lo sản xuất, đề cao khuyến nông, lưu tâm đến y dược, xây dựng nền đạo lý cơ bản xuất phát từ đạo lý tự nhiên.

Đến đời vua Hùng thứ VI, sau khi chiến thắng giặc Ân, lúc tuổi già nhà vua muốn trao quyền cho hoàng tử nào có đủ đức tài để thừa kế Ngài trị quốc an dân.

Trong buổi thiết triều Ngài phán truyền rằng: - Hễ con nào mang lại cho Trẫm một món thực phẩm Trẫm ăn cảm thấy ngon nhất thì Trẫm truyền ngôi báu cho. Thế là các vị hoàng tử thi đua nhau đi tìm các thứ sơn hào hải vị, những món ăn hiếm có đắt tiền. Các vị hoàng tử bủa đi các nơi lùng sục, lặn lội bỏ biết bao công sức, miễn sao là vừa ý vua cha để đạt được mục đích kế vị.

Bánh chưng là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ Tết truyền thống của người Việt

Trong số các hoàng tử, có người tên là Lang Liêu hiền lành phúc hậu. Chàng nghĩ mãi không biết tìm cách nào để sáng tạo món ăn độc đáo dâng lên vua cha cho tỏ lòng chí hiếu. Lòng thành của hoàng tử Lang Liêu động đến thần linh. Trong một đêm đông chàng được một vị thần báo mộng cho biết: - Món sơn hào hải vị ở quanh ta, không phải đi đâu xa. Cứ làm như thế … như thế … thì nhất định thắng cuộc.

Thế rồi một công việc rất đơn giản được tiến hành. Theo lời dặn của thần: Lang Liêu lấy gạo nếp là nguyên liệu chính để làm bánh. Nhân bánh lấy đậu xanh, thịt lợn, hạt tiêu, bên ngoài chàng dùng lá dong gói lại rồi buộc chặt bằng lạt giang. Sau đó chàng đem bánh đó luộc trong nước sôi liên tục tám tiếng đồng hồ thì được một món ăn có hương vị độc đáo gọi là bánh chưng. Ngoài ra, Lang Liêu còn làm thêm một loại bánh khác cũng từ nguyên liệu gạo nếp, đậu xanh gọi là bánh dày.

Sau khi nếm các loại bánh của Lang Liêu dâng lên, Vua cha rất hài lòng tấm tắc khen tài năng của con mình, thế là từ đấy hoàng tử Lang Liêu trở thành thái tử kế vị. Lang Liêu lên ngôi vua kế tục sự nghiệp của vua cha, lấy hiệu là Hùng Vương thứ VII.

Từ góc độ triết lý Á Đông chúng ta thấy: Bánh chưng, bánh dày quả thật là món ăn độc đáo, đầy ý nghĩa hương vị ngày Tết và rất đặc trưng của dân tộc Việt, nó bồi bổ sức khỏe, đặc biệt thời gian để dành của nó khá dài so với nhiều món ăn khác. Bánh chưng, bánh dày còn có đạo lý truyền thống: nó biểu tượng cho lòng hiếu thảo của con cháu với cha mẹ, ông bà tổ tiên và là biểu tượng cho sự sum họp gia đình.

Các nguyên liệu làm ra bánh đều có hương vị đồng quê có ý nghĩa cho quê hương dân tộc ta. Bánh dày hình tròn tượng trưng cho trời, bánh chưng hình vuông tượng trưng cho đất. Theo thuyết tam tài (thiên, địa, nhân) con người đầu đội trời, chân đạp đất phải sống cho xứng đạo làm người.

Trời đất có ý nghĩa vũ trụ, nghĩa là không gian vô biên và thời gian vô tận, cho nên con người cần tôn trọng chân lý tự nhiên thân thiện với môi trường sống.

Với quan niệm y học, bánh chưng, bánh dày mang ý nghĩa nó là dược liệu quý, đơn giản, dễ kiếm và là thuốc bổ điều hòa âm dương, lưu thông khí huyết, giải trừ bệnh tật. Nhờ gạo nếp, thịt lợn, đậu xanh, hạt tiêu là thực đơn có tính dinh dưỡng cao, tăng cường thể lực, tiêu thực ấm tỳ vị, dưỡng can… Chính là sự điều hòa của các vị trong bánh chưng, bánh dày làm tăng khẩu vị ăn ngon. Đặc biệt bánh chưng được nhân dân ta vận dụng nhiều trong những dịp lễ Tết, là nét văn hóa ẩm thực cổ truyền lâu đời của dân tộc Việt Nam.

Lâm Hà