Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000... Báo cáo chính trị Đại hội xác định: “mục tiêu tổng quát của 5 năm tới là vượt khó khăn thử thách ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đẩy lùi tiêu cực và bất công xã hội, đưa nước ta cơ bản thoát khỏi tình trạng khủng hoảng hiện nay”. Theo đó, nền kinh tế có những bước phát triển đã đạt được những tiến bộ rõ rệt trong việc thực hiện các mục tiêu của 3 chương trình kinh tế, bước đầu hình thành nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, huy động được nguồn lực sản xuất của xã hội, tốc độ lạm phát được kiềm chế, đời sống của một bộ phận nhân dân đã được cải thiện. Bên cạnh những thành tựu, đất nước ta còn nhiều yếu kém và khó khăn, đất nước vẫn chưa ra khỏi khủng hoảng kinh tế, xã hội, nhiều vấn đề kinh tế, xã hội nóng bỏng chưa được giải quyết...

Nền kinh tế khi đó đứng trước yêu cầu cấp bách: khôi phục sản xuất, ổn định đời sống nhân dân, giải quyết việc làm và tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Hệ thống pháp luật còn trong quá trình hoàn thiện, năng lực quản trị doanh nghiệp chưa theo kịp yêu cầu của cơ chế thị trường, thị trường hàng hóa phát triển nhanh nhưng thiếu sự liên kết ngành nghề và các tổ chức đại diện đủ mạnh để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh ấy, nhiều ngành sản xuất công nghiệp bắt đầu hình thành diện mạo mới, trong đó có ngành bia, rượu và nước giải khát – một lĩnh vực gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế, văn hóa – xã hội của người Việt Nam.

Ngành Đồ uống trước yêu cầu tổ chức lại sản xuất và liên kết phát triển

Trước thập niên 90, hoạt động sản xuất bia, rượu và nước giải khát chủ yếu mang tính phân tán, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, năng lực cạnh tranh hạn chế. Các cơ sở sản xuất phần lớn thuộc khu vực doanh nghiệp nhà nước hoặc hợp tác xã, hoạt động trong khuôn khổ cơ chế cũ. Khi cơ chế thị trường được mở ra, nhu cầu tiêu dùng gia tăng, thị trường dần sôi động hơn, yêu cầu về chất lượng, mẫu mã, vệ sinh an toàn thực phẩm và thương hiệu ngày càng cao.

Song song với đó, sự xuất hiện của các thành phần kinh tế mới và dòng vốn đầu tư nước ngoài đặt ra sức ép cạnh tranh ngày càng rõ nét. Nếu không có sự liên kết và định hướng phát triển chung, các doanh nghiệp trong ngành rất dễ rơi vào tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, phát triển manh mún, thiếu tiếng nói chung trong quá trình tham gia xây dựng chính sách.

Thực tiễn cho thấy, khi cơ chế quản lý chuyển đổi, khoảng trống về một tổ chức nghề nghiệp đại diện cho toàn ngành đã dần lộ rõ. Doanh nghiệp cần một diễn đàn để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, tiếp cận tiến bộ khoa học – kỹ thuật; đồng thời cần một tổ chức đủ uy tín để đại diện, kiến nghị với Nhà nước về các cơ chế, chính sách liên quan đến sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm.

Chính trong hoàn cảnh đó, nhu cầu thành lập một hiệp hội ngành nghề chính thống trở thành đòi hỏi khách quan của sự phát triển.

Sự ra đời của một tổ chức liên kết ngành - bước đi tất yếu của lịch sử

Ngày 24 – 25/4/1991, tại Hà Nội, Đại hội lần thứ nhất đã chính thức thành lập Hiệp hội Sản xuất và Tiêu thụ Rượu – Bia – Nước giải khát. Đây là tiền thân của Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam ngày nay.

Ngày 13/6/1991, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm Nguyễn Thiện Luân đã ký Quyết định số 173 NN-TCCB/QĐ công nhận và cho phép Hiệp hội hoạt động với tên gọi khi đó là “Hiệp hội Rượu - Bia Việt Nam”.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, Hiệp hội đã xác định rõ mục tiêu: liên kết, hợp tác, hỗ trợ nhau về kinh tế – kỹ thuật; đại diện và bảo vệ lợi ích hợp pháp của hội viên; kiến nghị với Nhà nước về chủ trương, chính sách phát triển ngành; góp phần tạo thêm việc làm và cải thiện đời sống người lao động.

Điều đáng ghi nhận là trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, số lượng hội viên ban đầu chưa nhiều, tổ chức bộ máy còn gọn nhẹ, nhưng Hiệp hội đã đặt nền móng hoạt động dựa trên nguyên tắc dân chủ, tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi. Phương châm “Hợp tác – Bình đẳng – Cùng phát triển” được xác lập ngay từ buổi đầu và trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt 35 năm xây dựng và trưởng thành.

Nhìn lại bối cảnh đầu những năm 90, có thể thấy sự ra đời của Hiệp hội không chỉ là một quyết định mang tính tổ chức, mà là kết quả của một yêu cầu tất yếu từ thực tiễn phát triển.

Thứ nhất, nhu cầu đại diện tiếng nói ngành trong quá trình xây dựng chính sách.

Khi hệ thống pháp luật kinh tế còn đang trong giai đoạn hoàn thiện, các chính sách về thuế, đầu tư, thương mại, quản lý chất lượng… liên tục được ban hành và điều chỉnh, doanh nghiệp rất cần một tổ chức đại diện để tổng hợp ý kiến, phản ánh kịp thời khó khăn, vướng mắc tới cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ hai, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cơ chế thị trường đồng nghĩa với cạnh tranh. Không chỉ cạnh tranh trong nước mà còn chuẩn bị cho hội nhập quốc tế trong tương lai. Việc chia sẻ kinh nghiệm quản trị, đổi mới công nghệ, tiêu chuẩn hóa sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm… đòi hỏi một diễn đàn chung để liên kết và hỗ trợ lẫn nhau.

Thứ ba, định hướng phát triển bền vững cho ngành.

Bia, rượu và nước giải khát không đơn thuần là sản phẩm tiêu dùng mà còn gắn với văn hóa, tập quán và trách nhiệm xã hội. Sự phát triển của ngành cần hài hòa giữa lợi ích kinh tế, trách nhiệm cộng đồng và yêu cầu quản lý nhà nước. Một hiệp hội ngành nghề chính là cầu nối giúp điều tiết, định hướng và nâng cao hình ảnh của toàn ngành trong xã hội.

Thứ tư, củng cố đoàn kết nội ngành.

Trong giai đoạn chuyển đổi, nếu thiếu sự gắn kết, các doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng cạnh tranh không lành mạnh hoặc phát triển tự phát. Hiệp hội ra đời đã tạo ra một mái nhà chung, tập hợp các đơn vị nòng cốt, từng bước mở rộng quy mô, hình thành tiếng nói thống nhất của ngành Đồ uống Việt Nam.

Từ hạt nhân nhỏ đến tổ chức đại diện ngành

Từ một tổ chức với số lượng hội viên khiêm tốn, Hiệp hội từng bước trưởng thành cùng với sự phát triển của nền kinh tế và của ngành Đồ uống. Mô hình tổ chức ban đầu gồm Hội đồng Quản trị và Ban Thường trực điều hành, về cơ bản đã đặt nền tảng cho cơ cấu tổ chức ngày nay – nơi Đại hội bầu Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và Tổng Thư ký.

Sự phát triển của Hiệp hội luôn gắn liền với sự lớn mạnh của các doanh nghiệp hội viên. Tiếng nói của Hiệp hội dần trở thành tiếng nói chung của ngành bia – rượu – nước giải khát; đồng thời là cầu nối tin cậy giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.