Bối cảnh thế giới và trong nước: Cơ hội đan xen thách thức

Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới được dự báo tiếp tục tăng trưởng nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu, gián đoạn chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ thương mại. Đồng thời, các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải, an toàn thực phẩm và trách nhiệm xã hội ngày càng khắt khe, tạo áp lực lớn đối với các ngành sản xuất, trong đó có ngành Đồ uống.

Từ năm 2025, kinh tế thế giới chuyển sang chính sách song phương, với ưu tiên “nước Mỹ trên hết”, làm suy giảm vai trò của các thỏa thuận quốc tế. Những điểm nóng địa – chính trị từ cuối năm 2025 cho thấy bức tranh kinh tế - chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp.

Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các sản phẩm “tốt cho sức khỏe”, ít đường, không cồn hoặc nồng độ cồn thấp, có nguồn gốc tự nhiên và thân thiện với môi trường. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các doanh nghiệp tái cấu trúc danh mục sản phẩm và đổi mới mô hình kinh doanh.

Ở trong nước, năm 2026 bắt đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, bước vào Kỷ nguyên vươn mình phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc. Các chỉ tiêu phát triển cụ thể là GDP phấn đấu từ 10% trở lên; GDP bình quân đầu người đạt 5.400 - 5.500 USD; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP đạt khoảng 24,96%; tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân khoảng 4,5%. Cùng với đó, sự phát triển của du lịch, dịch vụ và thương mại điện tử đã mở ra dư địa lớn cho ngành Đồ uống Việt Nam.

Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt với nhiều khó khăn như áp lực gia tăng chi phí đầu vào, cạnh tranh gay gắt, sự thay đổi hành vi tiêu dùng và đặc biệt là hệ thống chính sách ngày càng chặt chẽ liên quan đến sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường.

Tác động của chính sách và dự báo ảnh hưởng đến ngành

Trong giai đoạn tới, các chính sách quản lý nhà nước sẽ có tác động sâu rộng đến ngành đồ uống. Lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với bia, rượu; áp thuế đối với nước giải khát theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) có hàm lượng đường trên 5g/100ml từ năm 2027; cùng với các quy định về trách nhiệm tái chế, giảm phát thải và tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ tạo ra áp lực lớn về chi phí và tái cấu trúc sản xuất.

Bên cạnh đó, việc thực thi nghiêm các quy định về phòng, chống tác hại của đồ uống có cồn, kiểm soát quảng cáo và tiêu dùng cũng sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến nhu cầu thị trường, đặc biệt là phân khúc bia và rượu.

Dự báo trong ngắn hạn, ngành sẽ tiếp tục chịu tác động điều chỉnh, tăng trưởng có thể chậm lại ở một số phân khúc truyền thống. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu thích ứng tốt với chính sách và xu hướng tiêu dùng, ngành vẫn có tiềm năng phát triển ổn định, đặc biệt ở các phân khúc nước giải khát, đồ uống chức năng và sản phẩm cao cấp.

Xu hướng phát triển của ngành đồ uống

Trong kỷ nguyên mới, ngành Đồ uống Việt Nam sẽ phát triển theo một số xu hướng lớn:

Thứ nhất, xu hướng sức khỏe và tiêu dùng bền vững sẽ chi phối thị trường. Các sản phẩm ít đường, không đường, bổ sung dinh dưỡng, có nguồn gốc tự nhiên và thân thiện môi trường sẽ ngày càng chiếm ưu thế.

Thứ hai, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn trở thành yêu cầu tất yếu. Doanh nghiệp sẽ phải đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, tái chế bao bì và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Thứ ba, chuyển đổi số và đổi mới mô hình kinh doanh sẽ diễn ra mạnh mẽ, từ sản xuất, phân phối đến marketing và chăm sóc khách hàng. Thương mại điện tử và dữ liệu lớn sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Thứ tư, cạnh tranh theo giá trị gia tăng thay thế cạnh tranh thuần túy về giá, với sự phát triển của các sản phẩm cao cấp, cá nhân hóa và gắn với trải nghiệm tiêu dùng.

Tầm nhìn và định hướng phát triển ngành

Trong giai đoạn tới, ngành Đồ uống Việt Nam hướng tới tầm nhìn trở thành ngành công nghiệp hiện đại, phát triển bền vững, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Định hướng phát triển tập trung vào các trụ cột chính: nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm; phát triển theo hướng xanh, sạch, bền vững; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ; mở rộng thị trường trong nước và quốc tế; xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.

Giải pháp và chiến lược phát triển trong tương lai

Để hiện thực hóa tầm nhìn trên, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược:

Một là, hoàn thiện môi trường chính sách theo hướng ổn định, minh bạch, hài hòa lợi ích. Tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, phát huy vai trò của Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (Hiệp hội VBA) trong tham vấn, phản biện chính sách.

Hai là, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Đầu tư nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất, quản lý và phân phối.

Ba là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản trị và kỹ năng chuyên môn cho đội ngũ lao động trong ngành.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Thực hiện các giải pháp giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên, phát triển kinh tế tuần hoàn, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Năm là, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tận dụng các hiệp định thương mại tự do, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm đồ uống Việt Nam.

Sáu là, tăng cường truyền thông và xây dựng văn hóa tiêu dùng. Định hướng người tiêu dùng theo hướng văn minh, có trách nhiệm, góp phần phát triển ngành bền vững.

Vai trò của Hiệp hội trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh mới, Hiệp hội VBA tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong việc kết nối, dẫn dắt và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp. Hiệp hội sẽ là cầu nối tin cậy giữa doanh nghiệp với Nhà nước, là diễn đàn chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, đồng thời là lực lượng nòng cốt trong việc thúc đẩy phát triển ngành theo hướng hiện đại và bền vững.

Trong kỷ nguyên mới, dù còn nhiều thách thức phía trước, nhưng với nền tảng đã được xây dựng, cùng với sự chủ động đổi mới và thích ứng, ngành Đồ uống Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng đời sống xã hội. Với phương châm hành động “Đoàn kết – Thích ứng – Đổi mới – Phát triển bền vững”, nhiệm kỳ VII (2026-2030), Hiệp hội VBA sẵn sàng để hiện thực hóa các nghị quyết và chương trình hành động, hứa hẹn mang lại những thay đổi với trọng tâm là đổi mới, sáng tạo, nâng cao hiệu quả hoạt động và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tập trung kiến tạo, xây dựng ngành Đồ uống Việt Nam phát triển bền vững góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội chung của đất nước trong kỷ nguyên mới.