Toàn cảnh Tọa đàm

Hội thảo nhằm đánh giá thực trạng công tác quản lý thu gom, phân loại và tái chế, tái sử dụng các loại bao bì trong ngành đồ uống tại Việt Nam hiện nay như giấy, lon nhôm, chai thủy tinh, chai nhựa,… Đồng thời, hội thảo cũng là dịp để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa các bên liên quan (cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tái chế, tổ chức xã hội) về mô hình, sáng kiến, công nghệ và cơ chế thúc đẩy tái chế các loại bao bì đồ uống hiệu quả, bền vững.

Bà Lý Thị Hồng Điệp, Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại Hội thảo

Bà Lý Thị Hồng Điệp - Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, việc thúc đẩy tái chế bao bì đồ uống không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là cơ hội để doanh nghiệp gia tăng giá trị kinh tế tuần hoàn, nâng cao hình ảnh, uy tín và và giá trị thương hiệu của mình trong mắt người tiêu dùng và cộng đồng. Chúng tôi kỳ vọng Hội thảo sẽ đóng góp những sáng kiến thiết thực, khuyến nghị chính sách hữu ích và mô hình hợp tác hiệu quả, góp phần giảm thiểu ô nhiễm và phát triển bền vững”.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường đánh giá, ngành đồ uống là một trong những ngành phát sinh khối lượng bao bì lớn nhất hiện nay. Các loại bao bì như chai nhựa PET, lon nhôm, hộp giấy nhiều lớp… vốn quen thuộc trong đời sống hàng ngày, nhưng cũng là nguồn rác thải đáng kể. Nếu không được thu gom và tái chế hiệu quả, chúng sẽ gây áp lực lên hệ thống quản lý chất thải và môi trường.

Ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường phát biểu khai mạc Hội thảo

Ông Hồ Kiên Trung cho biết, hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trong quá trình tham mưu xây dựng một Nghị định riêng về EPR để trình Chính phủ ban hành, qua đó hoàn thiện hành lang pháp lý ngày càng vững chắc, minh bạch, khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn quản lý môi trường trong giai đoạn mới. Chính sách EPR đã và đang từng bước đi vào thực tiễn, góp phần thúc đẩy hoạt động tái chế, xử lý chất thải, trong đó có bao bì đồ uống theo hướng ngày càng hiệu quả và bền vững.

Doanh nghiệp đồ uống gặp khó khăn khi thực hiện EPR

Về hoạt động tái chế bao bì trong ngành đồ uống, bà Chu Thị Vân Anh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VBA cho biết, các doanh nghiệp trong ngành đều nhận thức rõ tầm quan trọng của trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trong việc bảo vệ môi trường và xây dựng kinh tế tuần hoàn. Khảo sát của VBA cho thấy, 100% doanh nghiệp ủng hộ chủ trương này. Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp mới chỉ tiếp cận thông tin về EPR trong vòng một năm qua và còn gặp nhiều khó khăn khi triển khai.

Bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA) đề xuất một số cơ chế, chính sách thúc đẩy hoạt động tái chế bao bì đồ uống

Thời gian qua, các doanh nghiệp ngành đồ uống đã triển khai nhiều sáng kiến thiết thực. Nhiều doanh nghiệp đồ uống tham gia Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) (Coca-Cola, Suntory PepsiCo,…) đã thúc đẩy các hoạt động thu gom và tái chế.

Heineken đạt mục tiêu “0 rác thải chôn lấp” tại 5 nhà máy, tái chế 850 tấn lon nhôm chỉ trong năm 2024. Tân Hiệp Phát kiên trì giảm trọng lượng chai nhựa từ 27g xuống 12,25g/chai. Suntory PepsiCo Việt Nam trở thành doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam tung ra sản phẩm sử dụng 100% nhựa tái sinh (rPET) và riêng năm 2023 đã thu gom, xử lý 1.500 tấn bao bì các loại.

Coca-Cola cũng là đơn vị tiên phong đưa vào sử dụng bao bì nhựa tái chế, hiện đạt 20% và đặt mục tiêu 50% vào năm 2030. Công ty còn triển khai dự án InterceptorTM trên sông Cần Thơ nhằm ngăn chặn rác thải nhựa ra đại dương. Trong khi đó, Pernod Ricard hợp tác cùng O-I Việt Nam thu gom và tái chế chai thủy tinh.

Tuy nhiên, quá trình triển khai EPR trong các doanh nghiệp đồ uống vẫn còn nhiều trở ngại. Chi phí thực hiện cao nhưng chưa được tính là chi phí hợp lý khi quyết toán thuế. Cơ sở hạ tầng tái chế còn thiếu và yếu, trong khi lực lượng thu gom phi chính thức chưa được công nhận và hỗ trợ đúng mức. Ngoài ra, việc kê khai, nộp quỹ EPR còn phức tạp, gây lúng túng cho doanh nghiệp. Đặc biệt, lộ trình tăng tỷ lệ tái chế bắt buộc đang tạo áp lực lớn cho các doanh nghiệp, kể cả những đơn vị có tiềm lực mạnh.

Cần cơ chế đồng bộ từ hành vi đến pháp lý

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Hồ Quốc Thông (Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế ứng dụng và Chính sách – CARE-PA, Đại học Kinh tế TP.HCM) nhấn mạnh: hệ sinh thái thu gom – tái chế hiện nay đang tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là thu nhập bất cân xứng giữa các bên liên quan và sự khác biệt về giá trị kinh tế giữa các loại vật liệu. Chẳng hạn, thủy tinh hầu như không mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, dẫn đến tình trạng bị loại bỏ hoặc chôn lấp thay vì tái chế.

Khó khăn lớn nhất được chỉ ra là rác thải chưa được phân loại tại nguồn, khiến quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế trở nên phức tạp. Nhiều doanh nghiệp cũng chưa sẵn sàng thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), trong khi các vựa phế liệu phần lớn hạn chế về pháp nhân và quy mô. Ngoài ra, sự khác biệt về nhu cầu phế liệu khiến một số vật liệu như nhựa, nhôm dễ tiêu thụ, còn thủy tinh lại thiếu động lực kinh tế để tái chế.

Tín hiệu tích cực là nhận thức xã hội về tầm quan trọng của tái chế ngày càng gia tăng. Nhiều người tiêu dùng sẵn sàng chi trả thêm để hỗ trợ quá trình tái chế, cho thấy dư địa phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành đồ uống.

Để tháo gỡ nút thắt, TS. Hồ Quốc Thông đưa ra một số giải pháp chính sách như: Cần xây dựng hệ thống công nhận “thực hành xanh”, triển khai chiến dịch truyền thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng để nâng cao nhận thức và khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Trợ cấp cho ngành tái chế trong nước, xây dựng điểm thu gom tập trung, trang bị thùng rác phân loại, áp dụng mô hình đặt cọc – hoàn tiền để tăng động lực thu gom. Quy định tỷ lệ nguyên liệu tái chế bắt buộc trong sản xuất, khuyến khích thiết kế bao bì thân thiện môi trường, lồng ghép EPR vào hoạt động CSR của doanh nghiệp, đồng thời giám sát và thực thi chính sách một cách hiệu quả.

Các đại biểu thảo luận, đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động tái chế bao bì đồ uống hiệu quả và bền vững

Đề xuất một số cơ chế, chính sách thúc đẩy hoạt động tái chế bao bì đồ uống, bà Chu Thị Vân Anh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VBA đề xuất Nhà nước cần hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục, đồng thời có chính sách khuyến khích mạnh mẽ hơn đối với bao bì tái chế, nhất là nhựa rPET. Ngoài ra, cần tính chi phí EPR vào chi phí hợp lý của doanh nghiệp; có cơ chế ưu đãi cho các đơn vị vừa tham gia thu gom, tái chế, vừa sử dụng bao bì tái chế.

Bên cạnh đó, cần đầu tư hạ tầng thu gom – tái chế, hỗ trợ lực lượng thu gom phi chính thức, đồng thời thúc đẩy truyền thông để nâng cao nhận thức cộng đồng về phân loại và tái chế rác thải. VBA và Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp tổ chức các buổi tập huấn, đối thoại với doanh nghiệp nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai.

Tại Hội thảo, các diễn giả đã giới thiệu quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu đối với nhóm bao bì đồ uống; chia sẻ về thực trạng của hoạt động tái chế bao bì của các doanh nghiệp trong ngành đồ uống hiện nay và cơ chế, công cụ thúc đẩy tái chế bao bì đồ uống. Ở phiên Tọa đàm, đại diện các bên đã cùng nhau thảo luận, đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tái chế bao bì đồ uống được hiệu quả và bền vững.

Các đại biểu cũng thống nhất quan điểm rằng, việc tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động tái chế bao bì đồ uống tại Việt Nam.

Kim Anh