Hình thành thói quen dinh dưỡng tốt từ sớm

Thanh thiếu niên là giai đoạn quan trọng để xây dựng nền tảng sức khỏe lâu dài. Chăm sóc chủ động từ sớm giúp người trẻ hình thành thói quen ăn uống, vận động phù hợp. Một chế độ ăn lành mạnh cần đủ, cân đối, điều độ, đa dạng và an toàn, tránh chạy theo các xu hướng ăn kiêng cực đoan, “detox” hoặc lạm dụng thực phẩm bổ sung. Thay vì loại bỏ hoàn toàn carbohydrate, nên ưu tiên các nguồn phù hợp như ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây, đậu và khoai củ; đồng thời kiểm soát bánh kẹo, đồ ăn nhiều đường và thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Sử dụng đồ uống trong bức tranh dinh dưỡng

Theo TS. BS. Nghiêm Nguyệt Thu - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (Hà Nội), trong đời sống hiện đại, đồ uống cũng là một nguồn năng lượng và đường mà người tiêu dùng cần quan tâm. Một ly cà phê có đường, trà sữa, nước ngọt hay một số đồ uống tiện lợi có thể không tạo cảm giác no như một bữa ăn nhưng vẫn góp phần làm tăng lượng năng lượng đưa vào cơ thể. Vì vậy, bên cạnh câu hỏi “ăn gì”, người trẻ cần quan tâm đến “uống gì và uống bao nhiêu”.

Vận động thể thao thường xuyên giúp người trẻ duy trì sức khỏe dẻo dai và thể lực tốt.
 

Theo các khuyến nghị dinh dưỡng, người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 400g rau và trái cây mỗi ngày, khoảng 25g chất xơ/ngày; năng lượng từ đường tự do nên được hạn chế dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần và lượng muối dưới 5g/ngày. Một điểm cần lưu ý là nước ép trái cây, kể cả không bổ sung thêm đường, vẫn có thể đóng góp lượng đường tự do vào khẩu phần.

Từ góc độ thực hành, nước lọc nên được duy trì như một lựa chọn đồ uống thường xuyên. Giảm dần tần suất sử dụng đồ uống có đường, ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên dùng nước ép và chú ý thông tin dinh dưỡng là những thay đổi đơn giản nhưng thiết thực.

Đặc biệt, giáo dục về đồ uống cần được thực hiện khoa học, phù hợp với từng nhóm tuổi. Với trẻ em và thanh thiếu niên, trọng tâm cần là dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước, vận động và nhận biết những sản phẩm không phù hợp với lứa tuổi.

Thực phẩm bổ sung không thay thế chế độ ăn

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, protein có vai trò quan trọng đối với cơ bắp, enzyme, hormone và hệ miễn dịch. Với người trẻ tập luyện thể thao hoặc gym, đây cũng là nhóm chất được quan tâm. Tuy nhiên, sử dụng whey protein hay các sản phẩm bổ sung không đồng nghĩa với việc đã có một chế độ dinh dưỡng tốt. Protein có thể được cung cấp từ nhiều nguồn thực phẩm, cả động vật và thực vật. Trong một số trường hợp, sản phẩm bổ sung có thể mang lại sự thuận tiện, nhưng không nên được xem là giải pháp thay thế cho khẩu phần ăn đa dạng.

Bữa ăn đa dạng, cân đối các nhóm chất dinh dưỡng.
 

Một người có thể sử dụng multivitamin hoặc whey protein nhưng vẫn bỏ bữa, ăn ít rau, thường xuyên dùng đồ uống có đường, ăn khuya và thiếu vận động. Khi đó, điều cần điều chỉnh là toàn bộ mô hình sinh hoạt chứ không chỉ việc bổ sung thêm một chất dinh dưỡng.

Từ nhận thức đến hành động

Ăn uống chịu tác động không nhỏ từ cảm xúc và nhịp sống, đặc biệt ở người trẻ khi stress, áp lực học tập, công việc dễ dẫn đến ăn khuya, ăn vặt hoặc sử dụng đồ uống ngọt. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe cần được nhìn nhận trong tổng thể dinh dưỡng, vận động và lối sống.

Bên cạnh duy trì hoạt động thể lực, người trẻ cần hình thành thói quen đọc nhãn thực phẩm, chú ý khẩu phần, năng lượng, đường, chất béo bão hòa và natri để chủ động lựa chọn. Quan trọng hơn, kiến thức chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển thành hành động cụ thể: tự đánh giá thói quen, xác định một vấn đề cần cải thiện và đặt mục tiêu phù hợp, có thể theo dõi và duy trì lâu dài.

Chăm sóc sức khỏe chủ động ở lứa tuổi thanh thiếu niên không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mà cần được đặt trong một môi trường chính sách và xã hội phù hợp. Gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý cùng có vai trò trong việc tạo điều kiện để người trẻ tiếp cận thông tin dinh dưỡng khoa học, lựa chọn thực phẩm, đồ uống phù hợp và duy trì lối sống lành mạnh. Đầu tư cho sức khỏe từ sớm không chỉ bảo vệ sức khỏe của mỗi người, mà còn là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và sức khỏe cộng đồng trong dài hạn.

Thảo Vy