Hiệp hội VBA và Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương phối hợp tổ chức Hội thảo "Truyền thông chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên" năm 2026 tại Hưng Yên.
 

Chủ động chăm sóc sức khỏe từ mỗi cá nhân

Theo ông Vũ Mạnh Cường - Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế), chăm sóc sức khỏe chủ động là xu hướng tất yếu của y tế hiện đại, đòi hỏi sự chuyển biến từ tư duy "có bệnh mới chữa" sang chủ động phòng bệnh và nâng cao sức khỏe ngay từ khi còn khỏe mạnh. Sức khỏe không chỉ là tài sản quý giá của mỗi cá nhân mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của mỗi gia đình và của quốc gia.

Vì vậy, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự tham gia của toàn xã hội, trong đó mỗi người dân giữ vai trò trung tâm. Theo ông, chăm sóc sức khỏe chủ động là quá trình mỗi người tự trang bị kiến thức, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe và hình thành những thói quen tích cực trong cuộc sống hằng ngày. Đây là cách tiếp cận giúp phòng ngừa bệnh tật từ sớm, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài số năm sống khỏe mạnh.

Để thực hiện mục tiêu này, mỗi người cần bắt đầu từ những việc làm thiết thực như xây dựng chế độ ăn uống hợp lý, bảo đảm dinh dưỡng cân bằng, tiêm chủng đầy đủ, duy trì hoạt động thể lực, khám sức khỏe định kỳ, giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường sống. Đồng thời, cần hạn chế các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe, tránh lạm dụng thuốc lá, đồ uống có cồn và các chất gây nghiện, hướng tới hình thành lối sống khoa học và lành mạnh.

Dinh dưỡng cân bằng là nền tảng của sức khỏe

PGS.TS.BS. Nguyễn Thùy Linh - Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng (Đại học Y Hà Nội) cho biết, giai đoạn từ 16 đến 30 tuổi là thời kỳ quan trọng để phát triển thể chất, hoàn thiện hệ cơ xương và tích lũy nền tảng sức khỏe. Tuy nhiên, nhiều người trẻ hiện nay tuy tiêu thụ đủ, thậm chí dư năng lượng nhưng khẩu phần ăn chưa đa dạng, dẫn đến thiếu hụt vitamin và khoáng chất cần thiết.

Do đó, dinh dưỡng hợp lý không phải là loại bỏ hay ưu tiên tuyệt đối bất kỳ loại thực phẩm hoặc đồ uống nào mà là bảo đảm sự cân đối giữa các nhóm chất. Mỗi loại thực phẩm đều có giá trị riêng khi được sử dụng đúng cách và với lượng phù hợp. Để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, mỗi người nên đa dạng hóa bữa ăn với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, thịt, cá, trứng, sữa cùng các loại đậu và hạt. Sự kết hợp hài hòa giữa các nhóm thực phẩm sẽ giúp cung cấp đầy đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất, góp phần nâng cao sức đề kháng và duy trì thể lực.

Đọc nhãn hàng hóa để tiêu dùng thông minh

Để lựa chọn sản phẩm phù hợp và bảo đảm chất lượng, người tiêu dùng cần có kỹ năng đọc và hiểu thông tin trên nhãn thực phẩm, đồ uống. Theo ThS. BS. Lý Thu Hiền - Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, nhãn hàng hóa là nguồn thông tin quan trọng giúp người tiêu dùng hiểu rõ đặc điểm của sản phẩm trước khi lựa chọn. Việc đọc nhãn không nhằm khiến người tiêu dùng e ngại bất kỳ thành phần nào mà giúp lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng, tình trạng sức khỏe và khẩu phần ăn.

Người tiêu dùng tìm hiểu thông tin trên nhãn thực phẩm trước khi lựa chọn sản phẩm, góp phần xây dựng thói quen tiêu dùng thông minh và chăm sóc sức khỏe chủ động.

Hiện nay, nhiều người tiêu dùng vẫn còn nhầm lẫn giữa nồng độ cồn và lượng cồn thực tế đưa vào cơ thể. Trên bao bì sản phẩm, nồng độ cồn được biểu thị bằng ký hiệu % thể tích (% vol), cho biết tỷ lệ ethanol nguyên chất có trong 100 ml đồ uống. Chẳng hạn, một loại bia ghi 5% vol nghĩa là trong 100 ml bia có khoảng 5 ml cồn nguyên chất; rượu vang 13% vol chứa khoảng 13 ml cồn trong 100 ml; còn rượu mạnh 40% vol chứa khoảng 40 ml cồn trong 100 ml.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, nồng độ cồn không phản ánh trực tiếp lượng cồn mà một người hấp thụ, bởi lượng cồn còn phụ thuộc vào dung tích sản phẩm được sử dụng. Vì vậy, để giúp người tiêu dùng dễ theo dõi, ngành y tế sử dụng khái niệm đơn vị cồn. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 10 gam ethanol nguyên chất. Dựa vào dung tích và nồng độ cồn ghi trên nhãn, người tiêu dùng có thể tính được số đơn vị cồn của một sản phẩm, từ đó chủ động kiểm soát lượng tiêu thụ trong từng dịp.

ThS.BS. Nguyễn Thu Hiền cho rằng, việc hiểu  đúng nồng độ cồn và đơn vị cồn không nhằm khuyến khích hay hạn chế sử dụng một loại đồ uống cụ thể, mà giúp người trưởng thành đưa ra quyết định phù hợp với sức khỏe và hoàn cảnh sử dụng. Đây cũng là cơ sở để thực hành uống có trách nhiệm, tuân thủ quy định không điều khiển phương tiện sau khi sử dụng đồ uống có cồn, không sử dụng đối với người dưới 18 tuổi và tránh lạm dụng.

Ngoài ra, người tiêu dùng nên hình thành thói quen kiểm tra tên sản phẩm, thành phần, hạn sử dụng, bảng giá trị dinh dưỡng và hướng dẫn sử dụng. Những thông tin này giúp chủ động cân đối lượng năng lượng, đường, chất béo, natri và các dưỡng chất được nạp vào cơ thể từ nhiều nguồn thực phẩm, đồ uống trong suốt một ngày.

Sử dụng thực phẩm, đồ uống hợp lý và có trách nhiệm

Để sử dụng thực phẩm, đồ uống hợp lý và có trách nhiệm, người tiêu dùng cần hình thành thói quen tiêu dùng khoa học, tránh lạm dụng bất kỳ loại sản phẩm nào. Điều quan trọng không phải là loại bỏ một thực phẩm hay đồ uống cụ thể, mà là sử dụng đúng nhu cầu, đúng mục đích và với lượng phù hợp trong tổng thể chế độ dinh dưỡng cân bằng. Bên cạnh chế độ dinh dưỡng hợp lý, mỗi người cần duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và khám sức khỏe định kỳ. Những thói quen đơn giản nhưng được thực hiện đều đặn sẽ góp phần xây dựng nền tảng sức khỏe bền vững.

Chăm sóc sức khỏe chủ động không đòi hỏi những thay đổi quá lớn hay chế độ ăn uống khắt khe. Đó là việc duy trì một bữa ăn cân bằng, lựa chọn sản phẩm
dựa trên thông tin rõ ràng, kết hợp với lối sống điều độ và ý thức tiêu dùng khoa học. Chính những thay đổi nhỏ được thực hiện mỗi ngày sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh hơn.

Thảo Vy