Ngày 26/6, Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) gửi Công văn số 44/CV-VBA tới Bộ trưởng Bộ Y tế, đồng thời gửi tới Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Bộ trưởng Bộ Công Thương, góp ý về Dự thảo Luật Phòng bệnh. Trong công văn, VBA bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về đề xuất yêu cầu khoản đóng góp bắt buộc từ các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh "mặt hàng không có lợi cho sức khỏe", đặc biệt khi các sản phẩm của ngành bia, rượu, nước giải khát có thể thuộc đối tượng này.
Những kiến nghị chính của VBA:
- Làm rõ khái niệm "mặt hàng không có lợi cho sức khỏe": Dự thảo Luật chưa quy định rõ ràng về các mặt hàng này. Bất kỳ sản phẩm nào, dù có lợi cho sức khỏe, nếu sử dụng không đúng cách hoặc lạm dụng đều có thể trở nên "không có lợi cho sức khỏe" (ví dụ: nước, vitamin, khoáng chất). Ngược lại, những sản phẩm như rượu vang, bia nếu sử dụng đúng cách, hợp lý vẫn có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe. Điều 42 của Dự thảo, Phương án 2, quy định khoản đóng góp bắt buộc tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt, điều này có thể dẫn đến suy diễn "các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe" là các mặt hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, trong đó có bia, rượu, thuốc lá, nước giải khát.
VBA kiến nghị cơ quan soạn thảo làm rõ "các mặt hàng không có lợi cho sức khỏe" là những mặt hàng nào và cơ sở khoa học của việc phân loại này. Nếu đề xuất này làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp, cần bổ sung đánh giá tác động đầy đủ và tham vấn chặt chẽ với đối tượng chịu tác động trực tiếp. Đồng thời, cần làm rõ cơ sở khoa học của mối quan hệ giữa các sản phẩm này và các bệnh không lây nhiễm (BKLN). VBA cũng đề xuất bổ sung quy định về hướng dẫn sử dụng đồ uống có cồn có trách nhiệm và khái niệm đơn vị cồn tiêu chuẩn để nâng cao nhận thức cộng đồng.
- Đề nghị bỏ Điều 42.3.c Phương án 2 ra khỏi Dự thảo Luật:
Thiếu nhất quán và cơ sở khoa học: Các đề xuất liên tục thay đổi về tên gọi và nguồn thành lập quỹ ngoài ngân sách (Quỹ Phòng bệnh) cho thấy sự thiếu nhất quán, thiếu cơ sở khoa học, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, cũng như chưa có đánh giá tác động toàn diện. Trước đây, Dự thảo Đề án Luật Phòng bệnh (Tháng 8/2023) đề xuất thành lập Quỹ hỗ trợ phòng bệnh và nâng cao sức khỏe với nguồn kinh phí từ Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá. Tuy nhiên, tại Hồ sơ Dự thảo Luật Phòng bệnh đang lấy ý kiến công khai (ngày 26/5/2025), Điều 42.3.c Phương án 2 lại đề xuất khoản đóng góp bắt buộc từ cơ sở sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe (không bao gồm thuốc lá), tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt theo lộ trình từ 1,0% (2027) lên 2,0% (2029).
Gánh nặng tài chính chồng chất cho doanh nghiệp: Các doanh nghiệp kinh doanh đồ uống đang đối mặt với nhiều khó khăn. Sản phẩm rượu, bia hiện đã chịu mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) là 65% và tăng liên tục lên tới 90% từ năm 2027 đến 2031 khi Luật thuế TTĐB (sửa đổi) có hiệu lực. Việc thu thêm khoản đóng góp bắt buộc từ 1-2% từ năm 2027-2029 sẽ gây ra tác động rất lớn, tạo tình trạng "thuế chồng thuế" và "khó chồng khó", làm tăng thêm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.
Sụt giảm sức mua và khó khăn chung của nền kinh tế: Sức mua của người tiêu dùng sụt giảm nghiêm trọng, với tăng trưởng chi tiêu tiêu dùng giảm mạnh từ 11% (2022) xuống 2,9% (2024). Doanh nghiệp còn đối mặt với chi phí nguyên liệu đầu vào và bao bì tăng cao, tồn kho lớn do không xuất khẩu được và tiêu thụ nội địa yếu. Tình trạng này đã buộc nhiều doanh nghiệp phải cắt giảm lao động và thậm chí giải thể hoặc rút khỏi thị trường.
Làm xói mòn nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp của Chính phủ: Đề xuất khoản đóng góp bắt buộc có thể đi ngược lại các chính sách giảm, giãn thuế mà Chính phủ đang triển khai để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi. Điều này cũng hạn chế chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế và đàm phán thương mại quốc tế: Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8% cho năm 2025. Việc áp thêm gánh nặng tài chính sẽ cản trở đáng kể việc đạt được mục tiêu này. Ngoài ra, trong bối cảnh Việt Nam đang đàm phán thương mại với Hoa Kỳ, việc gia tăng rào cản thương mại có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tiến trình này.
Thúc đẩy hàng giả, hàng nhái: Khoản đóng góp bắt buộc có thể làm trầm trọng thêm khoảng cách lợi ích giữa sản phẩm hợp pháp và bất hợp pháp, từ đó thúc đẩy tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại (ví dụ: vấn nạn rượu ngoài kiểm soát đang ở mức cao 63%).
- Tăng cường biện pháp phòng bệnh hiệu quả và kinh nghiệm quốc tế:
Khuyến khích doanh nghiệp chủ động: VBA đề xuất khuyến khích các doanh nghiệp chủ động, phối hợp với cơ quan y tế triển khai các chương trình vì sức khỏe cộng đồng, như chiến dịch "Uống có trách nhiệm", giáo dục nâng cao ý thức cộng đồng, nghiên cứu sản phẩm không cồn, ít cồn, không đường và tài trợ hoạt động thể chất.
Tham khảo kinh nghiệm quốc tế về Quỹ Phòng bệnh: Nhiều quốc gia trên thế giới vận hành các quỹ tương tự như Quỹ Phòng bệnh, nhưng nguồn tài chính chủ yếu từ ngân sách nhà nước hoặc thuế thuốc lá/đồ uống có cồn, không yêu cầu doanh nghiệp đóng góp bổ sung. Đặc biệt, chỉ có 9 quốc gia trong tổng số 193 quốc gia có quỹ phòng chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn và trong khối EU không có quốc gia nào áp dụng phụ thu thuế đối với đồ uống có cồn. Các ví dụ như ThaiHealth (Thái Lan) từng bị cáo buộc sử dụng quỹ sai mục đích cho thấy cần cân nhắc kỹ lưỡng tác động của chính sách trước khi áp dụng.
Hiệp hội VBA mong muốn Ban soạn thảo lắng nghe những góp ý này để hoàn thiện Dự thảo Luật Phòng bệnh, đảm bảo một môi trường chính sách thuận lợi, hỗ trợ và thu hút doanh nghiệp, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.
Chi tiết Công văn: TẠI ĐÂY