Khuyến khích sử dụng bao bì nhựa tái chế (rPET)

Một trong những kiến nghị nổi bật của VBA là Chính phủ cần có chính sách ưu đãi đối với bao bì nhựa PET tái chế (rPET). Theo VBA, việc miễn hoặc giảm nghĩa vụ EPR, áp dụng mức phí tài chính thấp hơn so với bao bì từ nhựa nguyên sinh (vPET) sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi sang vật liệu thân thiện môi trường. Việc khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế, đặc biệt là rPET, sẽ giúp kiến tạo vòng đời tuần hoàn cho bao bì nhựa, qua đó trực tiếp giảm rác thải chôn lấp, đốt bỏ, và tiết kiệm tài nguyên khi hạn chế sản xuất bao bì nhựa nguyên sinh mới.

Nhiều quốc gia đã ban hành chính sách khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế trong bao bì, đặc biệt là nhựa rPET, thông qua quy định tỷ lệ tái chế tối thiểu hoặc cơ chế giảm phí EPR theo khả năng tái chế. Ví dụ, bang California (Hoa Kỳ) yêu cầu bao bì nhựa cứng phải chứa ít nhất 25% vật liệu tái chế sau tiêu dùng; Pháp giảm phí EPR cho bao bì có ≥10% rPET; Bỉ áp dụng mức phí EPR chênh lệch lớn giữa bao bì dễ và khó tái chế nhằm thúc đẩy chuyển đổi vật liệu; Hà Lan giảm phí cho bao bì nhựa trong suốt hoặc có >10% vật liệu tái chế, v.v.

VBA đề xuất quy định mức trần điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với rPET chỉ từ 2–3% mỗi chu kỳ, để bảo đảm tính khả thi, tương ứng với năng lực và hạ tầng thu gom, tái chế. Ngoài ra, Hiệp hội đề xuất Dự thảo quy định các đối tượng không phải thực hiện trách nhiệm tái chế là “Nhà sản xuất đã đưa ra thị trường bao bì nhưng đã có sử dụng các nguyên liệu tái chế để tạo ra các bao bì này”.

Điều chỉnh lộ trình, giảm áp lực cho doanh nghiệp

VBA cho rằng, Dự thảo cần quy định lộ trình điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc phù hợp thực tế. Việc điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc cần có lộ trình phù hợp với năng lực thực tế của hệ thống thu gom và tái chế tại Việt Nam. Theo nghiên cứu của tổ chức AlphaBeta (tháng 4/2021), các quốc gia có tỷ lệ tái chế dưới 25% thường chỉ tăng tỷ lệ tái chế bắt buộc từ 0,4–1,8% mỗi năm, tương đương 1,2–5,4% mỗi chu kỳ ba năm.

Trong bối cảnh các doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu thực hiện EPR, hệ thống tái chế của Việt Nam hiện đang ở giai đoạn ban đầu với năng lực xử lý khối lượng vật liệu còn nhiều hạn chế. Nếu quy định mức tăng quá cao sẽ dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp không thể tuân thủ hoặc phải phát sinh chi phí tài chính rất lớn để thay thế.

VBA kiến nghị mức trần điều chỉnh chỉ nên dừng ở 5% cho bao bì nói chung và 3% cho bao bì rPET, thay vì 10% như dự thảo. Theo phân tích, điều này sẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp có thêm dư địa để thích ứng, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu nâng cao tỷ lệ tái chế theo lộ trình dài hạn.

Chi phí EPR cần được khấu trừ thuế

Chi phí thực hiện EPR là vấn đề được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. VBA đề nghị các khoản chi phí tái chế, đóng góp vào Quỹ Bảo vệ môi trường, thuê đơn vị tái chế hay chi phí kiểm toán… phải được tính là chi phí hợp lý, hợp lệ khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính, mà còn khuyến khích doanh nghiệp chủ động tham gia hệ thống EPR, thay vì coi đó là chi phí phát sinh ngoài kế hoạch.

Tại Điều 54, Luật Bảo vệ môi trường quy định rõ tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì lựa chọn thực hiện tái chế sản phẩm, bao bì theo một trong các hình thức bao gồm (i) tổ chức tái chế sản phẩm, bao bì và (ii) đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.

Theo Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đăng tải ngày 8/7/2025 trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính, hiện Bộ Tài chính đã đề xuất doanh nghiệp được trừ các khoản chi khi xác định thu nhập chịu thuế, bao gồm khoản đóng góp vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Từ đó, có thể thấy rằng các khoản chi phí tổ chức tái chế sản phẩm, bao bì của tổ chức, cá nhân sản xuất và nhập khẩu theo Điều 54 của Luật Bảo vệ môi trường cũng cần được xem xét áp dụng chính sách khấu trừ tương tự.

Cần bổ sung chính sách cải thiện cơ sở hạ tầng tái chế

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mô hình phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn, các doanh nghiệp lớn đang chủ động tiên phong đầu tư vào các giải pháp sử dụng vật liệu tái chế, thúc đẩy thị trường tái chế trong nước và giảm thiểu tác động môi trường. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy vẫn còn thiếu các chính sách khuyến khích cụ thể để tạo động lực cho doanh nghiệp tích cực thực hiện các cam kết này.

Việc đầu tư vào hệ thống thu gom, tái chế còn đang gặp nhiều thách thức, đòi hỏi sự hỗ trợ và các chính sách ưu đãi từ phía Chính phủ để doanh nghiệp cùng chung tay thực hiện các mục tiêu về kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Theo Nghiên cứu về các cơ chế tài chính cho quản lý chất thải nhựa bền vững do tổ chức AlphaBeta thực hiện thực hiện tháng 4 năm 2021, các cơ chế tài chính, dù quan trọng, không thể tự thân tạo ra một nền kinh tế tuần hoàn đối với nhựa. Thay vào đó, chính sách cần được tích hợp trong một chiến lược tổng thể, có sự tham gia của đầy đủ các bên trong chuỗi giá trị về nhựa, bao gồm người tiêu dùng, cơ quan quản lý nhà nước, nhà sản xuất nhựa, doanh nghiệp hàng tiêu dùng đóng gói, và các đơn vị tái chế.

Do đó, chìa khóa để triển khai thành công EPR không nằm ở việc áp dụng các biện pháp rời rạc, mà là đầu tư đồng bộ vào toàn bộ hệ sinh thái, từ thu gom, phân loại đến tái chế thực tế, đặc biệt đối với các loại vật liệu hiện đang khó xử lý.

VBA đề xuất Chính phủ bổ sung cơ chế ưu đãi đầu tư vào cơ sở hạ tầng tái chế và hoạt động thu gom nhằm khuyến khích doanh nghiệp chung tay tham gia, đặc biệt là đối với các loại vật liệu khó tái chế.

Nguyễn Tươi