Áp lực chính sách và bài toán cạnh tranh

Nhìn lại một năm đầy khó khăn, thách thức, với những gam màu xám về thiên tai lũ lụt, xung đột ở một số nơi trên thế giới, tác động của một số chính sách mới được ban hành, ngành Đồ uống Việt Nam phải đối diện với nhiều áp lực và sức cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Trong đó, đáng chú ý nhất là Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025. Theo lộ trình, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với bia và rượu sẽ được giãn tiến độ tăng 5% mỗi năm trong giai đoạn 2027–2031. Đối với nước giải khát có đường, mức thuế mới sẽ được áp dụng từ năm 2027 (8%) và tăng lên 10% từ năm 2028, áp dụng với các sản phẩm có hàm lượng đường vượt ngưỡng 5g/100ml theo tiêu chuẩn quốc gia. Việc tăng thuế TTĐB đối với sản phẩm bia, rượu và bổ sung đối tượng chịu thuế đối với nước giải khát có đường đã khiến cho các doanh nghiệp thêm khó khăn, đứng trước nhiều thách thức cần phải có giải pháp phù hợp như khảo sát thị trường, không ngừng nghiên cứu cho ra đời các sản phẩm mới đáp ứng xu hướng của người tiêu dùng.

Các quy định của Nghị định 168, dự thảo Luật Phòng bệnh, Nghị định về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì (EPR), sửa đổi Nghị định 15/2018 về tự công bố sản phẩm, hay Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng... cũng tác động không nhỏ tới các doanh nghiệp ngành đồ uống. Để vượt qua những tác động trên, các doanh nghiệp cần tiếp tục thực hiện tốt các tiêu chí về phát triển bền vững, thích ứng với bối cảnh mới, đồng thời đầu tư nghiêm túc cho truy xuất nguồn gốc, tái chế bao bì, quản trị chất lượng và truyền thông trách nhiệm xã hội.

Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt?

Trong bức tranh nhiều gam màu ấy, vẫn có những cánh cửa rộng mở cho doanh nghiệp biết tận dụng. Trước hết, thị trường nội địa với gần 100 triệu dân, 70% dân số dưới 35 tuổi, chính là lợi thế lớn nhất. Người trẻ Việt thích trải nghiệm với sản phẩm mới, sẵn sàng chi nhiều hơn cho sản phẩm tốt cho sức khỏe, có phong cách và kể câu chuyện về thương hiệu.

Thứ hai, đổi mới sản phẩm theo hướng lành mạnh không còn là lựa chọn, mà là con đường sống còn. Việc reformulate (giảm đường, tăng nguyên liệu tự nhiên) sẽ giúp doanh nghiệp vừa đáp ứng thị hiếu, vừa đón đầu chính sách thuế. Những thương hiệu nội địa nào sớm bắt tay vào chuyển đổi công thức sẽ tránh được cú sốc khi thuế có hiệu lực.

Thứ ba, công nghệ số đang trở thành “cánh tay nối dài” của doanh nghiệp. Ứng dụng AI trong phân tích hành vi tiêu dùng, bán hàng qua livestream, sử dụng big data để tối ưu chiến lược marketing – tất cả đều giúp sản phẩm Việt có thể cạnh tranh sòng phẳng với các thương hiệu toàn cầu.

Thị trường đồ uống Việt Nam ngày càng phong phú, đa dạng sản phẩm
 

Cuối cùng, yếu tố bền vững ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh. Một chai nước khoáng đóng trong bao bì tái chế, một lon bia cam kết trung hòa carbon, hay một ly cà phê fair trade (được chứng nhận tuân thủ các tiêu chuẩn thương mại công bằng) có thể ghi điểm mạnh với khách hàng. Như một chuyên gia thị trường nhận định: “Người tiêu dùng bây giờ không chỉ mua sản phẩm, họ mua cả niềm tin và trách nhiệm xã hội mà thương hiệu gửi gắm”. Trên chặng đường tới, những doanh nghiệp biết lấy người tiêu dùng làm trung tâm, đổi mới không ngừng và gắn trách nhiệm xã hội vào từng sản phẩm sẽ là những người chiến thắng. Còn nếu vẫn đi theo lối mòn, chỉ dựa vào quy mô và lợi thế cũ, nguy cơ bị bỏ lại phía sau là rất rõ ràng.

Những làn sóng mới trong thói quen tiêu dùng

Nếu như cách đây một thập niên, bia và nước ngọt có gas là “đỉnh cao” trong mọi cuộc vui, thì giờ đây, nhiều bạn trẻ thành thị lại bắt đầu buổi sáng bằng một chai nước ép lạnh ép từ trái cây tươi, một ly sữa hạt hay cà phê cold brew mang phong cách hiện đại. “Đồ uống không chỉ để giải khát, mà còn để thể hiện phong cách sống, quan tâm đến sức khỏe và môi trường” – chị Thu Hằng, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, chia sẻ.

Sự thay đổi này phản ánh một xu hướng rõ ràng: đồ uống lành mạnh, ít đường và giàu giá trị dinh dưỡng đang trở thành xu thế chủ đạo. Nắm bắt được điều này, nhiều tập đoàn lớn nhanh chóng bắt nhịp: Coca-Cola ra mắt các dòng sản phẩm ít đường, Tân Hiệp Phát mở rộng danh mục trà thảo mộc, còn các startup trẻ thì khai thác thị trường ngách với sữa hạt, kombucha hay nước ép cold-pressed.

Không chỉ thay đổi trong sản phẩm, cách thức tiêu dùng cũng chuyển mình mạnh mẽ. Mua nước ép qua ứng dụng giao đồ ăn, đặt bia thủ công qua fanpage Facebook, săn mã giảm giá nước khoáng trên Shopee… thương mại điện tử và mạng xã hội đang trở thành “quán nước” mới của giới trẻ. Báo cáo thị trường cho thấy, doanh số đồ uống bán qua kênh trực tuyến tại Việt Nam tăng trưởng hai con số trong 3 năm qua.

Cùng với đó, sự nổi lên của thương hiệu nội địa cũng là điểm nhấn thú vị. Những cái tên gắn với hương vị bản địa – từ cà phê Buôn Ma Thuột, trà Shan Tuyết Hà Giang, đến trà sả tắc, trà gừng chanh mật ong – ngày càng chiếm được cảm tình của người tiêu dùng. Không ít sản phẩm Việt đã tìm đường sang châu Âu thông qua các hiệp định thương mại, mang hương vị quê hương ra thế giới.

Điểm cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là xu hướng xanh. Người trẻ quan tâm không chỉ sản phẩm uống vào cơ thể, mà cả “bao bì” đi kèm. Từ chai nhựa tái chế, lon nhôm dễ thu hồi, đến việc giảm nhựa trong ống hút, tất cả đều trở thành “thước đo” cho trách nhiệm thương hiệu. Những doanh nghiệp tiên phong trong “bao bì xanh” dễ dàng tạo được hình ảnh tích cực trong mắt công chúng.

Ngành đồ uống Việt Nam đang đứng trước những thách thức cũng như có cơ hội vươn mình mạnh mẽ, không chỉ để phục vụ thị trường trong nước mà còn để mang thương hiệu Việt đến với bạn bè quốc tế. Và trong cuộc chơi mới này, bản lĩnh cùng sự thích ứng linh hoạt sẽ là “chìa khóa vàng” mở ra cánh cửa tương lai.

Thanh Vũ