Quang cảnh phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Làm rõ tiêu chí phân loại và công bố sản phẩm

Một trong những nội dung đáng chú ý tại phiên thảo luận là việc xác định nhóm sản phẩm phải đăng ký bản công bố sản phẩm, đặc biệt đối với các sản phẩm có công dụng công bố về sức khỏe.

Góp ý về điểm a, khoản 2, Điều 46 của Dự thảo Luật, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) đồng tình với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ đối với những sản phẩm có tác động trực tiếp đến sức khỏe, nhất là sản phẩm dành cho các nhóm đối tượng đặc thù. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần làm rõ khái niệm “công bố về sức khỏe”, phân biệt với thông tin về giá trị dinh dưỡng hoặc thông tin giới thiệu thông thường của sản phẩm.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ. Ảnh: quochoi.vn.

Theo Đại biểu, nếu không có tiêu chí cụ thể, doanh nghiệp có thể lúng túng trong quá trình thực hiện thủ tục, còn cơ quan quản lý nhà nước có thể áp dụng không thống nhất. Đáng chú ý, cách hiểu quá rộng về công bố sức khỏe có thể dẫn đến việc những sản phẩm chỉ nêu thành phần dinh dưỡng thông thường cũng phải thực hiện thủ tục đăng ký bản công bố.

Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí công bố khuyến cáo về sức khỏe tại điểm a, khoản 2, Điều 46 và Phụ lục 1; phân định trường hợp công bố công dụng, tác dụng đối với sức khỏe phải đăng ký với trường hợp chỉ cung cấp thông tin dinh dưỡng hoặc thông tin khác thuộc diện tự công bố. Việc phân định cần có căn cứ rõ ràng, bảo đảm yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm nhưng không mở rộng phạm vi thủ tục một cách thiếu cần thiết.

Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn đối với nhiều nhóm sản phẩm trên thị trường, trong đó có các sản phẩm đồ uống có bổ sung vitamin, khoáng chất, chất xơ hoặc thành phần dinh dưỡng khác. Việc xác định đúng tính chất sản phẩm và phạm vi công bố không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng quy định mà còn góp phần bảo đảm thông tin cung cấp đến người tiêu dùng chính xác, minh bạch.

Cũng tại Điều 47 về thời hạn hiệu lực của bản công bố sản phẩm, đại biểu Đào Chí Nghĩa thống nhất với cơ chế thông báo gia hạn tự động, cho phép doanh nghiệp tiếp tục lưu thông sản phẩm ngay sau khi gửi thông báo. Đại biểu đề nghị mẫu thông báo chỉ yêu cầu cập nhật những thông tin có thay đổi hoặc có ý nghĩa đối với an toàn sản phẩm, không yêu cầu kê khai lại dữ liệu mà cơ quan quản lý đã có trên hệ thống và vẫn còn giá trị.

Theo Đại biểu, thủ tục gia hạn cần thực sự đơn giản, tránh phát sinh thêm yêu cầu về hồ sơ, tài liệu không cần thiết. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp phân tích các điểm nghẽn trong khâu tổ chức thực hiện và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Về phân cấp và cơ quan chuyên trách, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị Chính phủ quy định cụ thể việc phân công Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành kiểm tra, thanh tra toàn quốc.

Bên cạnh đó, hiện nay trên toàn quốc chỉ có Thành phố Hồ Chí Minh thành lập Sở An toàn thực phẩm; các tỉnh, thành còn lại không có đơn vị chuyên trách mà giao cơ quan y tế phối hợp với các sở, ngành liên quan. Điều này dẫn đến việc quản lý chuyên trách về an toàn thực phẩm tại địa phương còn rất hạn chế.

Do đó, Đại biểu đề nghị nghiên cứu cho phép thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế tại các địa phương (không làm tăng biên chế), trên cơ sở phối hợp cán bộ từ các sở có liên quan như: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính để thực hiện nhiệm vụ chuyên trách. Việc ban hành luật phải đi đôi với bộ máy thực thi; một cơ quan chỉ đạo trực tiếp sẽ vận hành hiệu quả hơn cơ chế phối hợp liên ngành vốn gặp nhiều khó khăn.

Về đăng ký bản công bố sản phẩm (Điều 46), Đại biểu đề nghị giữ ổn định nhóm thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe theo hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm như hiện hành; chỉ đưa vào diện đăng ký các nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe có chất mới, thực phẩm dinh dưỡng y học hoặc sản phẩm riêng biệt cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và phụ nữ có thai để tránh quá tải cho cơ quan quản lý và gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp, phù hợp với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Rà soát thủ tục, bảo đảm quản lý theo chuỗi và mức độ rủi ro

Cùng quan tâm đến tính khả thi của các quy định về công bố sản phẩm, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) đề nghị rà soát danh mục sản phẩm phải đăng ký công bố tại Điều 46, bảo đảm các yêu cầu thực sự cần thiết và phù hợp với thông lệ quốc tế. Theo đại biểu, cần tránh tạo gánh nặng hành chính không đáng có cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội. Ảnh: quochoi.vn

Yêu cầu đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo và phục vụ, tăng cường tiếp nhận phản hồi thực chất từ doanh nghiệp và người dân. Theo đó, việc cắt giảm thủ tục hành chính cần đi cùng với nâng cao hiệu lực thực thi, phân cấp hợp lý và xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Một nội dung khác được đại biểu Tạ Đình Thi đề cập là quản lý an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi giá trị, từ sản xuất ban đầu đến chế biến, bảo quản, lưu thông và tiêu dùng. Thay vì chỉ kiểm tra riêng lẻ từng khâu, cần quản lý dòng chảy của thực phẩm một cách liền mạch, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc “một sản phẩm, một chuỗi và một đầu mối chịu trách nhiệm chính”, đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu thực chất giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo trong quản lý.

Về quản lý rủi ro và truy xuất nguồn gốc, Đại biểu cho rằng cần có lộ trình thực hiện khả thi, đi kèm cơ chế hỗ trợ công nghệ, đào tạo cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình. Đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định về hộ chiếu số hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm thiết yếu, đồng thời làm rõ trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.

Những nội dung này cho thấy yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm không chỉ dừng ở việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục mà cần được triển khai đồng bộ trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Trong đó, quản lý theo mức độ rủi ro, truy xuất nguồn gốc và chia sẻ dữ liệu là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm soát chất lượng sản phẩm trên thị trường.

Hậu kiểm cần gắn với cơ chế phối hợp và trách nhiệm cụ thể

Đánh giá về định hướng của Dự thảo Luật, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) nhận định, Dự thảo đã có bước chuyển quan trọng khi không chỉ quản lý bằng hồ sơ, thủ tục mà hướng tới quản lý dựa trên nguy cơ. Các quy định về phân tích nguy cơ, phòng ngừa, khắc phục sự cố và thu hồi thực phẩm tạo nền tảng cho phương thức quản lý chủ động hơn.

Đại biểu Trần Mạnh Huy - Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng. Ảnh: quochoi.vn

Tuy nhiên, từ tình huống một lô thực phẩm được phân phối qua nhiều tỉnh, thành phố, kể cả trên các nền tảng thương mại điện tử, đại biểu đặt vấn đề về trách nhiệm kích hoạt phối hợp liên tỉnh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Theo Đại biểu, cần xác định rõ cơ quan đầu mối điều phối, trách nhiệm của địa phương nơi phát hiện sự việc và các địa phương có liên quan, tránh tình trạng chậm trễ trong cảnh báo, xác minh và xử lý.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc kích hoạt cảnh báo, xác minh liên tỉnh tại Điều 54; làm rõ trách nhiệm điều phối khi vụ việc vượt địa giới hành chính tại Điều 55; đồng thời rà soát các quy định về thu hồi thực phẩm, phân công thẩm quyền và nguồn lực thực hiện.

Đáng chú ý, đại biểu cũng lưu ý việc giao thêm nhiệm vụ phải đi kèm với bảo đảm nhân lực, kinh phí và năng lực kiểm nghiệm. Hệ thống thông tin an toàn thực phẩm cần được tận dụng để kết nối, điều phối, thay vì hình thành thêm các nền tảng riêng gây phân tán nguồn lực.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) cho rằng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chưa thể hiện rõ quan điểm lấy hậu kiểm làm trọng tâm, trong khi các quy định về tiền kiểm vẫn còn khá nhiều. Theo đại biểu, thực tế cho thấy nhiều vụ việc vi phạm được phát hiện dù sản phẩm, cơ sở đã có đầy đủ giấy phép, hồ sơ công bố hợp pháp. Điều này cho thấy việc cấp phép trước khi đưa sản phẩm ra thị trường chưa đủ để bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm, nếu thiếu hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát thường xuyên trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu đề nghị Dự thảo Luật cần tăng cường các quy định về hậu kiểm, bảo đảm doanh nghiệp thực hiện đúng những nội dung đã cam kết. Đồng thời, cần cân đối lại giữa tiền kiểm và hậu kiểm, tránh đặt ra quá nhiều thủ tục cấp phép, công bố, gây áp lực cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Đại biểu cũng lưu ý, nếu các quy định về tiền kiểm được áp dụng như Dự thảo, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh có thể phải thực hiện lại hệ thống số đăng ký, hồ sơ cấp phép, công bố sản phẩm, tạo ra thách thức lớn trong quá trình triển khai. Trong khi đó, nội dung về hậu kiểm tại Dự thảo Luật còn hạn chế, mới được quy định tại một mục với hai điều và chưa có nhiều đổi mới cần thiết.

PV (tổng hợp)