Ngành Đồ uống - trụ cột đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và đóng góp bền vững cho nền kinh tế

Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA), ngành Đồ uống là một trong những ngành kinh tế quan trọng, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người tiêu dùng và đóng góp tích cực cho ngân sách nhà nước. Trong nhiều thập kỷ qua, ngành đã từng bước làm chủ thị trường trong nước, đẩy lùi các sản phẩm ngoài luồng, góp phần bảo vệ sản xuất nội địa và tạo nguồn thu ổn định cho nền kinh tế.

PGS.TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch VBA phát biểu tại Hội nghị Tổng kết.

Nếu như những năm 1990, mức tiêu thụ bia tại Việt Nam mới đạt khoảng 1,6 lít/người/năm, thì đến nay con số này đã vượt 40 lít/người/ năm. Cùng với sự phát triển về quy mô và năng lực sản xuất, ngành Đồ uống hiện đóng góp cho ngân sách nhà nước hơn 60 nghìn tỷ đồng mỗi năm, góp phần bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Phát huy truyền thống văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc, đồng thời chủ động hội nhập quốc tế, ngành Đồ uống Việt Nam đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức trong năm 2025 và sẵn sàng bước sang năm 2026 với quyết tâm đạt được những thành tựu mới, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế đất nước.

Thay mặt Hiệp hội, chúng tôi trân trọng cảm ơn Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp đã luôn quan tâm, đồng hành cùng sự phát triển của ngành. Chính tinh thần trách nhiệm, sự chủ động đóng góp ý kiến và chung tay định hướng tương lai của ngành từ phía doanh nghiệp đã và đang tạo nền tảng vững chắc để ngành Đồ uống phát triển ổn định, bền vững, vì lợi ích của doanh nghiệp, của đất nước và của toàn xã hội.

Bối cảnh kinh tế mới và thách thức với ngành Đồ uống

TS Nguyễn Đức Kiên – Phó Chủ tịch thường trực VBA cho biết: Năm 2025 khép lại trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực đầy biến động, khó dự báo. Ngay từ đầu năm, sự thay đổi trong chính sách của Hoa Kỳ - đặc biệt là các biện pháp thuế đối ứng – đã tạo ra những tác động sâu rộng đến thương mại toàn cầu. Đến cuối năm 2025, nhập siêu của Mỹ giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 7 năm, phản ánh rõ xu hướng điều chỉnh mạnh mẽ của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Những diễn biến này cho thấy kinh tế toàn cầu đang bước vào một chu kỳ mới, với nhiều bất định hơn so với các giai đoạn trước.

TS Nguyễn Đức Kiên - Phó Chủ tịch Thường trực VBA phát biểu
 

Nếu như giai đoạn 1945–1985 là thời kỳ kinh tế thế giới phân cực theo trục Đông – Tây, thì từ sau Thỏa ước Plaza năm 1985, kinh tế toàn cầu chuyển dần sang xu hướng đa phương hóa, đa dạng hóa, gắn với sự hình thành và mở rộng của tổ chức WTO, EU và mạng lưới các hiệp định thương mại. Tuy nhiên, từ năm 2025, xu hướng đa phương đang bị thay thế bởi chính sách song phương, với ưu tiên “nước Mỹ trên hết”, làm suy giảm vai trò của các thỏa thuận quốc tế. Những điểm nóng địa – chính trị cuối năm 2025 và đầu 2026 tiếp tục cho thấy bức tranh kinh tế – chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp.

Trong nước, Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới. Thay vì chỉ dựa vào các “trụ cột” truyền thống, hệ thống 8 nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, trong đó có nghị quyết ban hành ngày 6/1/2026, đặt ra những yêu cầu cao hơn cho quá trình điều hành và phát triển. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV sắp tới sẽ xác định rõ định hướng phát triển trong 5 năm tới, tiếp tục khẳng định mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với những ưu tiên ngắn hạn và dài hạn phù hợp với bối cảnh mới.

Từ năm 2026, các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp rượu, bia, nước giải khát nói riêng sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn khi hàng loạt chính sách và luật mới được triển khai đồng bộ, như Luật An toàn thực phẩm, quy định về xuất xứ hàng hóa, bảo hộ sản xuất, thuế tiêu thụ đặc biệt… Trong bối cảnh đó, năm 2025, Hiệp hội đã tích cực tham gia đóng góp ý kiến, vận động chính sách, góp phần kéo giãn lộ trình và điều chỉnh mức thuế tiêu thụ đặc biệt theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đối với Luật Phòng bệnh, Quốc hội biểu quyết loại bỏ đề xuất đóng góp 1–2% vào quỹ phòng bệnh trong dự thảo luật cũng là kết quả của quá trình phản biện, đồng hành của Hiệp hội cùng cộng đồng doanh nghiệp. Điều này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị nguồn lực, giảm áp lực tài chính trong giai đoạn khó khăn.

Theo số liệu của Hiệp hội, năm 2025, tăng trưởng ngành bia đạt khoảng 2,8%, trong khi ngành rượu tiếp tục gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không xuất hiện đột ngột mà đã tích tụ từ các năm trước và dự kiến sẽ bộc lộ rõ nét hơn trong năm 2026, khi các Nghị định, Thông tư của Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục được triển khai. Đặc biệt, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc hàng hóa sẽ trở thành một nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Đối với ngành rượu, thách thức còn lớn hơn khi hiện nay khoảng 63% sản lượng rượu trên thị trường chưa có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn. Việc xử lý bài toán này đòi hỏi cách tiếp cận đa mục tiêu, nhằm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chính quyền địa phương, người dân và các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng nhạy cảm với các vấn đề liên quan đến rượu, bia và nước giải khát, xu hướng quy kết trách nhiệm cho doanh nghiệp đối với nhiều vấn đề xã hội đang gia tăng, đặc biệt thông qua các nền tảng truyền thông số. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một chiến lược truyền thông chủ động, dài hạn, nhằm xây dựng và lan tỏa văn hóa sử dụng đồ uống có trách nhiệm, thay vì những hình ảnh tiêu cực, phiến diện.

Năm 2026, dù mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra, nhưng những khó khăn của nền kinh tế dự kiến sẽ bộc lộ rõ hơn từ nửa cuối năm, trong bối cảnh nhu cầu đầu tư lớn, khả năng huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế. Việc hình thành và phát triển tầng lớp trung lưu – nếu được xác nhận trong các nghị quyết sắp tới – sẽ là chìa khóa quan trọng để mở rộng thị trường nội địa, nâng cao sức mua và tạo nền tảng bền vững cho cả doanh nghiệp trong nước và xuất khẩu.

Lãnh đạo Hiệp hội và các doanh nghiệp chụp ảnh kỷ niệm tại Hội nghị Tổng kết VBA năm 2025
 

Trong giai đoạn tới, Hiệp hội xác định tiếp tục sát cánh cùng doanh nghiệp, chủ động tham gia ngay từ đầu vào quá trình xây dựng chính sách ở cấp vĩ mô, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước – doanh nghiệp – người tiêu dùng. Đồng thời, Hiệp hội sẽ đẩy mạnh vai trò dẫn dắt dư luận, tăng cường hợp tác truyền thông, nâng cấp Tạp chí Đồ uống Việt Nam theo hướng số hóa, hiện đại, phản ánh đầy đủ đóng góp của ngành đối với kinh tế – xã hội và từng địa phương.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh sẽ là những trụ cột quan trọng trong nhiệm kỳ tới. Ngành Đồ uống đã và đang chủ động tham gia vào các hoạt động tái chế, sử dụng hiệu quả bao bì, nguyên liệu, song cần tiếp tục truyền thông để xã hội và cơ quan quản lý nhận diện rõ hơn những nỗ lực này.

Trong bối cảnh mới, Hiệp hội không chỉ là cầu nối chính sách, mà còn là lực lượng dẫn dắt sự đồng thuận xã hội, đồng hành cùng doanh nghiệp và địa phương vượt qua khó khăn, hướng tới phát triển bền vững của ngành Đồ uống Việt Nam. Thông qua định hướng đổi mới cách thức làm việc, hợp tác giữa VBA và các hội viên trên tinh thần chủ động, xây dựng, tích cực, đồng hành, quan tâm sát sao để nâng cao chất lượng các hoạt động.

Cần cách tiếp cận thấu đáo, hài hòa lợi ích

Từ góc độ cơ quan lập pháp, ông Hoàng Đức Thắng - Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách, phụ trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi nhận định: Năm 2025 là một năm nhiều biến động, khó khăn chung đối với nền kinh tế đất nước. Trong bối cảnh đó, những kết quả mà cộng đồng doanh nghiệp và người lao động đạt được là hết sức đáng trân trọng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành của Nhà nước và nỗ lực của các ngành, các cấp, trong đó có vai trò tích cực của Hiệp hội Bia – Rượu - Nước giải khát Việt Nam, nền kinh tế vẫn giữ được sự ổn định và từng bước phục hồi.

Hiệp hội đã phát huy tốt vai trò là tổ chức đại diện của ngành, tham gia tích cực vào quá trình xây dựng, phản biện và thực thi chính sách, pháp luật. Những đóng góp này giúp cơ quan lập pháp và các cơ quan quản lý có thêm cơ sở khoa học và thực tiễn trong quá trình hoạch định chính sách.

Ngành Đồ uống hiện có nhiều sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia, khẳng định chất lượng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân sản phẩm, mà ở nhận thức và cách thức sử dụng của người tiêu dùng. Việc tiêu dùng vượt quá mức cho phép mới là yếu tố dẫn tới những hệ lụy xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải lúc nào cách tiếp cận này cũng được nhìn nhận đầy đủ, dẫn tới những làn sóng dư luận gây áp lực lớn cho ngành, thậm chí đặt ra nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển bền vững.

Ban lãnh đạo VBA và các Ủy viên Ban Thường vụ, Ban Chấp hành VBA nhiệm kỳ 6 thể hiện quyết tâm thực hiện tốt các nhiệm vụ đề ra
 

Ngành Đồ uống có chuỗi sản xuất - cung ứng gắn với nhiều ngành, lĩnh vực khác trong nền kinh tế, không chỉ đóng góp quan trọng cho tăng trưởng GDP và ngân sách nhà nước, mà còn tạo việc làm cho hàng triệu lao động, trở thành nguồn thu chủ lực của nhiều địa phương trong những giai đoạn khó khăn. Đồng thời, ngành đã xây dựng được nhiều sản phẩm mang thương hiệu Việt, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Do đó, việc hoạch định chính sách đối với ngành cần được cân nhắc một cách toàn diện, hài hòa nhiều mục tiêu.

Trong quá trình thảo luận các chính sách lớn như Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt hay Luật Phòng bệnh, Quốc hội luôn tiếp cận trên tinh thần cân bằng lợi ích, không đứng về bất kỳ phía nào, mà tìm kiếm điểm chung hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Những đề xuất ban đầu có thể gây “sốc” cho doanh nghiệp, song thông qua quá trình đối thoại, phản biện với sự tham gia tích cực của Hiệp hội, các chính sách đã được điều chỉnh theo hướng có lộ trình, phù hợp hơn với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp vừa bước qua giai đoạn chịu tác động nặng nề của đại dịch COVID-19.

Quốc hội đánh giá cao vai trò của Hiệp hội với tư cách là cơ quan tham vấn, vận động chính sách và cung cấp thông tin hai chiều, góp phần giúp Quốc hội có đầy đủ căn cứ khoa học và thực tiễn để đưa ra các quyết định đúng đắn. Quốc hội luôn lắng nghe, chia sẻ và ghi nhận những đóng góp của ngành Đồ uống đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Tôi đặc biệt tâm đắc với chủ đề “Đoàn kết – Thích ứng – Đổi mới – Phát triển bền vững” của Hiệp hội. Đoàn kết là giá trị cốt lõi, bởi trong kinh doanh, muốn đi nhanh có thể đi một mình, nhưng muốn đi xa phải đi cùng nhau. Thích ứng là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh thể chế, dư luận và các áp lực xã hội không ngừng thay đổi. Đổi mới là điều kiện sống còn, còn phát triển bền vững chính là mục tiêu và đích đến cuối cùng.

Với tinh thần đó, tôi tin tưởng rằng năm 2026 sẽ là một năm Hiệp hội tiếp tục phát huy vai trò kết nối, đồng hành và kiến tạo, cùng cộng đồng doanh nghiệp vững bước trên con đường phát triển bền vững, đóng góp ngày càng hiệu quả cho đất nước và xã hội.

Thảo Vy