Tại Hội thảo “Chuyển đổi bao bì sẵn sàng cho quy định của EU có hiệu lực từ tháng 8/2026 và cơ chế EPR”, bà Chu Thị Vân Anh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA), khẳng định cộng đồng doanh nghiệp ngành Đồ uống luôn đồng hành cùng Chính phủ trong thực hiện các mục tiêu bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Doanh nghiệp chủ động chuyển đổi, coi tái chế là trách nhiệm và cơ hội

Theo kết quả khảo sát do Viện Nghiên cứu Đồ uống Việt Nam thuộc VBA thực hiện năm 2025 cho thấy, nhận thức và mức độ tuân thủ EPR của các doanh nghiệp trong ngành đã có bước chuyển biến rõ rệt.

SABECO bố trí mô hình máy thu gom lon chai và phân loại rác tái chế tự động
 

100% doanh nghiệp được khảo sát đều đã biết đến các quy định liên quan đến EPR; trên 90% doanh nghiệp đã tham gia các chương trình tập huấn của cơ quan quản lý nhà nước và nhiều doanh nghiệp cũng được VBA hỗ trợ đào tạo trực tiếp. Hiện khoảng 80% doanh nghiệp lựa chọn đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để thực hiện nghĩa vụ EPR, trong khi khoảng 20% doanh nghiệp thực hiện theo hình thức kết hợp và khoảng 15% doanh nghiệp lựa chọn ủy quyền tái chế.

Không chỉ thực hiện nghĩa vụ theo quy định, nhiều doanh nghiệp Đồ uống còn chủ động đầu tư vào đổi mới thiết kế bao bì, gia tăng tỷ lệ tái sử dụng và sử dụng nguyên liệu tái chế ngay từ khâu sản xuất.

HEINEKEN Việt Nam thu hồi và tái chế lon nhôm đã qua sử dụng
 

Các doanh nghiệp hội viên của VBA đã chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến thiết kế bao bì và thực hiện nghiêm các quy định EPR, qua đó đạt được nhiều kết quả tích cực trong hoạt động thu gom, tái chế và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường. Tiêu biểu, Coca-Cola Việt Nam đặt mục tiêu sử dụng tới 50% nhựa tái chế trong bao bì vào năm 2030, đồng thời tiếp tục mở rộng các chương trình thu gom, phân loại rác tại nguồn với kỳ vọng thu gom được 70% lượng bao bì đưa ra thị trường vào năm 2035.

Trong lĩnh vực bao bì tái sử dụng, Heineken Việt Nam đạt tỷ lệ thu hồi và tái sử dụng chai thủy tinh lên tới 96%; Coca-Cola Việt Nam đạt trên 95% tỷ lệ thu gom và trên 90% tỷ lệ tái sử dụng chai thủy tinh; SABECO đạt tỷ lệ thu gom, tái chế bao bì khoảng 81,4%. Đối với bao bì keg, 100% các doanh nghiệp bia hiện đều thu hồi và tái sử dụng.

Coca - Cola Việt Nam thực hiện chương trình “Chai nhựa tái sinh – Hành trình tiếp nối"
 

Song song với đó, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng giải pháp thiết kế bao bì trọng lượng nhỏ hơn nhằm giảm lượng nguyên liệu sử dụng. Điển hình, chai Aquafna của Suntory PepsiCo Việt Nam giảm còn 11g nhựa/chai 500ml và 9g/chai 355ml, bao bì chai nhựa của Tân Hiệp Phát giảm còn 12,25g/chai. Coca-Cola Việt Nam cũng đang triển khai mẫu chai PET mới giúp tiết kiệm hơn 30% lượng nhựa nguyên sinh sử dụng.

Đáng chú ý, Suntory PepsiCo Việt Nam và Coca-Cola Việt Nam là những doanh nghiệp tiên phong đưa bao bì làm từ 100% nhựa tái sinh (rPET) vào thị trường Việt Nam, đồng thời cải tiến nhãn chai đồng chất nhằm nâng cao khả năng tái chế ngay từ khâu thiết kế. Tân Hiệp Phát đưa vào hoạt động dây chuyền tái chế hạt nhựa HDPE tại Nhà máy Number One Hậu Giang.

Suntory PepsiCo Việt Nam triển khai Green Point – Trạm Xanh, sáng kiến thúc đẩy phân loại và tái chế rác tiêu dùng thành tài nguyên mới
 

Bên cạnh những nỗ lực trong nội bộ doanh nghiệp, nhiều doanh nghiệp đồ uống như SABECO, Heineken Việt Nam, Carlsberg Việt Nam, Coca-Cola Việt Nam và Suntory PepsiCo Việt Nam đã tích cực tham gia Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam). Trong đó, Coca-Cola Việt Nam và Suntory PepsiCo Việt Nam là các doanh nghiệp đồng sáng lập Liên minh từ năm 2019, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái thu gom, phân loại và tái chế bao bì theo hướng bền vững trên phạm vi cả nước. Đáng chú ý, Heineken Việt Nam đã đạt mục tiêu không chôn lấp chất thải tại 5 nhà máy và tuần hoàn khoảng 850 tấn lon nhôm trong năm 2024, khẳng định cam kết mạnh mẽ đối với mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ

Mặc dù ghi nhận nhiều kết quả tích cực, bà Chu Thị Vân Anh cho rằng việc triển khai EPR trên thực tế vẫn còn không ít khó khăn.

Đối với doanh nghiệp lựa chọn hình thức nộp quỹ Bảo vệ môi trường, nhiều đơn vị còn băn khoăn về rủi ro pháp lý do toàn bộ quá trình thực hiện thông qua môi trường điện tử; đồng thời mong muốn cơ chế quản lý và sử dụng Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam cần minh bạch hơn, có hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả rõ ràng đối với các đơn vị được hỗ trợ thu gom, tái chế.

Dây chuyền tái chế hạt nhựa HDPE tại Nhà máy Number One Hậu Giang
 

Với các doanh nghiệp lựa chọn tự tổ chức hoặc ủy quyền tái chế, những khó khăn chủ yếu là thiếu cơ sở tái chế đáp ứng yêu cầu, chi phí đầu tư lớn, thiếu nhân lực chuyên trách về EPR và số lượng đơn vị đủ điều kiện nhận ủy quyền tái chế còn rất hạn chế.

Đối với một số loại bao bì như chai thủy tinh, hệ thống thu gom và tái chế hiện còn thiếu, chi phí cao. Riêng đối với lon nhôm, Việt Nam chưa có nhà máy tái chế khép kín từ lon nhôm đã qua sử dụng thành nhôm cuộn để phục vụ sản xuất mới, khiến việc hình thành chuỗi tuần hoàn vật liệu còn gặp nhiều trở ngại. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng mong muốn có quy định rõ hơn về các trường hợp được miễn thực hiện EPR đối với những loại bao bì đã được nhà sản xuất chủ động thu hồi.

Kiến nghị hoàn thiện chính sách để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Từ thực tiễn triển khai, đại diện VBA đề xuất nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế EPR và tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư vào kinh tế tuần hoàn. Trước hết, cần có cơ chế khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế trong sản phẩm và bao bì, đặc biệt là bao bì sử dụng nhựa tái chế rPET. Theo đó, doanh nghiệp sử dụng tỷ lệ vật liệu tái chế cao nên được miễn hoặc giảm nghĩa vụ EPR tương ứng với hàm lượng vật liệu tái chế đã sử dụng.

Đối với vật liệu có giá trị tái chế cao như lon nhôm, VBA kiến nghị cho phép doanh nghiệp được thực hiện một số công đoạn tái chế ở nước ngoài trong trường hợp trong nước chưa đủ năng lực công nghệ, sau đó tái nhập nguyên liệu để tiếp tục sản xuất tại Việt Nam, đồng thời Chính phủ quy định rõ điều kiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Hiệp hội cũng đề xuất xây dựng cơ chế công nhận khối lượng thu hồi từ khu vực phi chính thức như lực lượng thu mua ve chai thông qua các chứng từ tối thiểu nhằm tận dụng hiệu quả mạng lưới thu gom đang hoạt động rộng khắp trên thực tế.

Đối với bao bì khó tái chế như chai thủy tinh, VBA kiến nghị xây dựng lộ trình phù hợp theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng cơ chế kết hợp giữa đóng góp tài chính và tổ chức tái chế tự nguyện, tiến tới áp dụng tỷ lệ tái chế bắt buộc khi điều kiện hạ tầng đã đáp ứng.

Ngoài EPR, VBA cũng đề xuất bổ sung các chính sách ưu đãi về thuế, phí, tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế chất lượng cao, tăng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế, khuyến khích tái sử dụng nước sau xử lý và đơn giản hóa thủ tục điều chỉnh giấy phép môi trường đối với các hoạt động chỉ nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Theo bà Chu Thị Vân Anh, quá trình chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu để đáp ứng các quy định mới của thị trường quốc tế mà còn là cơ hội để ngành Đồ uống Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào mục tiêu xây dựng nền kinh tế tuần hoàn của đất nước. Để làm được điều đó, cần có sự đồng hành của Nhà nước trong việc hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng tái chế và tạo cơ chế khuyến khích phù hợp, qua đó giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, từng bước hình thành chuỗi giá trị bao bì tuần hoàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Minh Anh